از اولین ساعاتی که به شرکت در این دوره دعوت شدم تصمیم گرفتم تا تجربیاتی که در این سفر اندوختم را در اختیار همکاران بسیار عزیزم در اداره کل فنی و حرفه ای استان آذربایجان شرقی و ملت بزرگ کشورم قرار دهم باشد که مفید فایده قرار گیرد.

سفر علمی چهارده‌روزه هیأتی از مدیران و متخصصان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای ایران به جمهوری خلق چین، فرصتی کم‌نظیر برای آشنایی نزدیک با نظام‌های نوین مهارت‌آموزی و مکانیزم‌های توسعه‌محور این کشور فراهم آورد. چین، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان و یکی از پیشگامان تحولات فناورانه، طی دهه‌های اخیر با اتکا به آموزش مهارتیِ هدفمند و سیاست‌های توسعه منطقه‌ای، الگویی کارآمد برای توانمندسازی سرمایه انسانی ارائه کرده است. این نوشتار مروری است تحلیلی بر دستاوردهای این سفر و عناصر کلیدی که می‌تواند الهام‌بخش برنامه‌ریزی‌های آینده در ایران باشد.

نینگبو؛ پیوند ساختاری صنعت و دانشگاه

نخستین بخش سفر، بازدید از مجموعه‌های آموزشی و صنعتی شهر نینگبو بود؛ شهری که در چارچوب ابتکار جهانی «کمربند و جاده» نقشی محوری در تبادلات فناورانه ایفا می‌کند. آنچه در مراکز آموزشی این شهر برجسته بود، الگوی «اکوسیستم یکپارچه مهارتی» است؛ مدلی که در آن دانشگاه، کارگاه و صنعت، سه ضلع مکمل یکدیگرند و جریان دانش و تجربه به‌صورت مداوم میان آن‌ها برقرار است. در این میان، نقش «استادان دوصلاحیتی» جایگاهی اساسی دارد. این گروه از مربیان که تجربه عملی در صنعت را با دانش نظری تلفیق کرده‌اند، توانسته‌اند آموزش مهارتی را از قالب سنتی خارج و به فرآیندی مبتنی بر حل مسئله، کاربست عملی و اخلاق حرفه‌ای تبدیل کنند. این مدل، نه تنها کیفیت یادگیری را افزایش می‌دهد، بلکه موجب اعتماد بیشتر صنعت به خروجی نظام مهارتی می‌شود.

شانگهای؛ آشنایی با زیرساخت‌های انقلاب صنعتی چهارم

بازدید از مراکز فناورانه، آزمایشگاه‌های تخصصی، نمایشگاه‌های هوش مصنوعی و شرکت‌های دانش‌بنیان در شانگهای، تصویری شفاف از تحول عظیم چین در حوزه اقتصاد دیجیتال ارائه داد. این کلان‌شهر نمونه‌ای برجسته از تلفیق برنامه‌ریزی هوشمندانه شهری با توسعه فناوری‌های نوظهور است. چین با تقویت شبکه‌های آموزش مهارتی در حوزه‌های چون رباتیک، داده‌کاوی، اینترنت اشیا و سیستم‌های خودکار، در عمل نیروی انسانی لازم برای حرکت در مسیر انقلاب صنعتی چهارم را تربیت می‌کند. نکته قابل توجه، تمرکز بر آموزش‌های انعطاف‌پذیر و مبتنی بر نیازهای واقعی بازار کار است؛ رویکردی که می‌تواند برای ایران، در مسیر گسترش صنایع دانش‌بنیان، راهگشا باشد.

مناطق روستایی چین؛ مهارت‌آموزی برای توسعه متوازن

در بخش دیگری از این سفر، بازدید از مناطق روستایی چین امکان مشاهده نزدیک الگوی «توسعه پایدار مبتنی بر مهارت» را فراهم کرد. چین با ترکیب صنایع دستی، فناوری‌های نوین، بازاریابی دیجیتال و گردشگری خلاق، توانسته است مشاغل محلی را احیا و از مهاجرت معکوس حمایت کند. این تجربه نشان می‌دهد که آموزش مهارتی، در کنار ارزش اقتصادی، نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و تقویت سرمایه اجتماعی دارد. سرمایه‌گذاری در مهارت‌های محلی، به ویژه در حوزه‌های گردشگری، صنایع خلاق و کشاورزی فناورانه، از عوامل کلیدی پایداری اجتماعی و اقتصادی روستاهاست.

اقتصاد آبی؛ رویکردی آینده‌نگر در مهارت‌آفرینی

یکی از محورهای برجسته در سیاست‌های آموزشی چین، تمرکز بر اقتصاد دریامحور است. آموزش‌های تخصصی مرتبط با بنادر هوشمند، مدیریت لجستیک، کشتی‌سازی پیشرفته، آبزی‌پروری صنعتی و فناوری‌های زیست‌دریایی، از جمله حوزه‌هایی است که چین در آن‌ها سرمایه‌گذاری سیستماتیک کرده است. این رویکرد، ضمن ایجاد فرصت‌های شغلی گسترده، پاسخ‌گوی نیازهای امنیت غذایی و توسعه تجارت دریایی در دهه‌های آینده خواهد بود و در عین حال بستری مناسب برای همکاری‌های بین‌المللی فراهم می‌کند.

جمع‌بندی:

سفر مطالعاتی به چین نشان داد که توسعه مهارت‌آموزی، زمانی اثربخش خواهد بود که:

1. دانش، مهارت و تجربه در قالب یک اکوسیستم یکپارچه سازماندهی شوند؛

2. نظام آموزشی با نیازهای پویا و آینده‌محور بازار کار تطبیق داشته باشد؛

3. سیاست‌های مهارتی در خدمت توسعه منطقه‌ای و توازن اجتماعی قرار گیرد؛

4. همکاری‌های بین‌المللی، به‌ویژه در چارچوب ابتکار کمربند و جاده، برای تبادل فناوری و دانش تقویت شود

بازگشت این هیأت شرکت کننده در دوره به ایران، به معنای آغاز مرحله‌ای تازه در بازنگری سیاست‌ها و برنامه‌های مهارت‌آموزی است؛ مرحله‌ای که می‌تواند مسیر ارتقای کیفیت آموزش فنی و حرفه‌ای و نقش مؤثر آن در رشد اقتصادی کشور را هموار سازد.